Co to jest system ETS i jak wpływa na polską gospodarkę?

System handlu uprawnieniami do emisji (ETS) to unijny mechanizm, w którym firmy muszą posiadać uprawnienia do emisji CO2. Polska jako kraj mniej zamożny otrzymuje wsparcie z Funduszu Modernizacyjnego, aby inwestować w technologie zeroemisyjne — w latach 2021–2030 będzie to około 14 miliardów euro.

Dlaczego Polska chce zmian w przydzielaniu darmowych uprawnień?

Polska argumentuje, że niektóre sektory przemysłu napotykają bariery technologiczne — rozwiązania bezemisyjne po prostu nie zostały jeszcze opracowane. Dlatego Warszawa postuluje bardziej realistyczną ścieżkę dekarbonizacji i zmianę sposobu liczenia benchmarków (wskaźników do określania liczby darmowych uprawnień).

Co to jest Fundusz Modernizacyjny i kto z niego korzysta?

Fundusz Modernizacyjny wspiera inwestycje w rozwiązania zeroemisyjne w krajach UE o niższych dochodach. Z funduszu korzysta 13 państw członkowskich, w tym Polska, która otrzyma z niego około 14 miliardów euro do 2030 roku.

Kiedy Komisja Europejska ogłosi propozycje reformy ETS?

Komisja Europejska ma zaprezentować pakiet reform 15 lipca 2026 roku. To właśnie ta data wyznacza ramy obecnych negocjacji prowadzonych przez polskich przedstawicieli i inne kraje członkowskie.

Jakie są główne postulaty Polski wobec Komisji Europejskiej?

Polska chce: wzmocnienia Funduszu Modernizacyjnego po 2030 roku, głębszej reformy zasad darmowych uprawnień, przyspieszenia prac nad benchmarkami, wdrożenia funduszu Investment Booster (30 miliardów euro) oraz transformacji Rezerwy Stabilności Rynkowej w mechanizm kontroli cen.

Polska kontra ETS. 13 krajów UE walczy o reformę systemu

Polska zwołała naradę 13 państw UE w sprawie reformy systemu handlu uprawnieniami do emisji.

Polska zwołała naradę 13 państw Unii Europejskiej, aby wspólnie wypracować stanowisko wobec planowanej reformy systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS) — kluczowego unijnego mechanizmu walki ze zmianami klimatu.

Dyplomatyczna ofensywa Warszawy przed reformą ETS

W czwartek w Luksemburgu, na marginesie obrad ministrów odpowiedzialnych za środowisko, doszło do spotkania przedstawicieli 13 krajów członkowskich. Polska zorganizowała to spotkanie z inicjatywy własnej, aby uzgodnić wspólne stanowiska przed propozycją reformy ETS, którą Komisja Europejska ma zaprezentować 15 lipca 2026 roku. W rozmowach uczestniczyli ministrowie z Austrii, Bułgarii, Chorwacji, Czech, Estonii, Grecji, Malty, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Węgier i Włoch.

Polskę reprezentował wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta, który tego samego dnia miał się także spotkać z komisarzem do spraw klimatu Wopke Hoekstrą. Bolesta określił to spotkanie jako “ostatni moment na wzmocnienie szczepionki przeciwko ETS” — metafora sugerująca, że kraje muszą szybko uzgodnić swoje postulaty, zanim Bruksela przedstawi oficjalne propozycje zmian.

— Mam nadzieję, że będziemy mieli silniejszą pozycję więcej niż jednego kraju — podkreślił wiceminister, wskazując na znaczenie skoordynowanego działania grupy państw.

Fundusz Modernizacyjny — 14 miliardów euro dla Polski

Jednym z kluczowych celów polskiej dyplomacji jest wzmocnienie po 2030 roku Funduszu Modernizacyjnego — narzędzia wspierającego inwestycje w rozwiązania zeroemisyjne w krajach członkowskich o niższych dochodach. Z funduszu korzysta dziś 13 państw UE, a Polska znajduje się wśród beneficjentów.

Szacuje się, że w latach 2021–2030 Polska otrzyma z tego funduszu około 14 miliardów euro, czyli około 60 miliardów złotych. To znaczące wsparcie dla polskiego przemysłu i transformacji energetycznej. Jednak przyszłość funduszu po 2030 roku pozostaje niepewna — Komisja Europejska przesądzi o jego losach w ramach pakietu reform, który zaprezentuje 15 lipca.

Data 15 lipca wyznacza ramy obecnych negocjacji. Polska musi do tego czasu uzyskać poparcie dla swoich postulatów, aby mieć wpływ na ostateczny kształt reformy.

Darmo uprawnienia do emisji — spór o technologię i konkurencyjność

Warszawa zabiega również o głębszą reformę zasad przydzielania darmowych uprawnień do emisji, z których korzystają branże energochłonne. Aktualne regulacje zakładają stopniowe ograniczanie liczby darmowych uprawnień, co ma skłaniać przemysł do inwestowania w mniej emisyjne technologie.

Jednakże Polska i inne kraje sprzeciwiające się temu kierunkowi argumentują, że firmy napotykają barierę technologiczną — w niektórych sektorach rozwiązania bezemisyjne po prostu nie zostały jeszcze opracowane. To oznacza, że zmuszanie przemysłu do rezygnacji z darmowych uprawnień może postawić europejskie firmy w niekorzystnej pozycji konkurencyjnej wobec producentów z krajów trzecich, gdzie regulacje klimatyczne są mniej restrykcyjne.

Benchmarki — wskaźniki liczenia uprawnień

Kluczu znaczenie ma reforma benchmarków — wskaźników służących do określania liczby darmowych uprawnień do emisji CO2. Polska zabiegała o to, aby postulat w tej sprawie zapisać we wnioskach z ostatniego szczytu UE z 18 i 19 czerwca. Przywódcy państw członkowskich, zgodnie z polskim postulatem, wezwali Komisję Europejską, by darmowe uprawnienia uregulować w osobnym akcie prawnym, a nie w nowelizacji dyrektywy ETS. Rozwiązanie to ma przyspieszyć przebieg reformy.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zadeklarowała w marcu wyznaczenie bardziej realistycznej ścieżki dekarbonizacji po 2030 roku i zapowiedziała, że benchmarki uwzględnią obawy zgłaszane przez przemysł.

— Utrzymywaliśmy bardzo wyraźne stanowisko razem z innymi państw członkowskimi, aby przekonać Komisję do przyspieszenia prac nad benchmarkami. I będziemy pilnować tej obietnicy — zapowiedział Bolesta.

Investment Booster i reforma Rezerwy Stabilności Rynkowej

Oprócz benchmarków Polska zabiega o korzystne rozstrzygnięcia w zakresie instrumentów finansowych wspierających dekarbonizację. Wiceminister klimatu przypomniał o Investment Booster — funduszu o wartości 30 miliardów euro, zapowowiedzianym w marcu przez von der Leyen. Fundusz ma wspierać projekty dekarbonizacyjne, a finansowanie ma pochodzić ze sprzedaży 400 milionów uprawnień z obecnej rezerwy systemu handlu emisjami.

Polska oczekuje również dalszych modyfikacji Rezerwy Stabilności Rynkowej (MSR) — mechanizmu, który ma regulować podaż uprawnień na rynku. Bruksela wystąpiła z propozycją zmian w tym mechanizmie w kwietniu, jednak Warszawa uznaje dotychczasowe ustalenia za niewystarczające.

— Chcemy przekształcenia jej w prawdziwy mechanizm kontroli cen — powiedział Bolesta.

Instrument/Fundusz	Wartość	Cel	Status
Fundusz Modernizacyjny (2021–2030)	14 mld EUR dla Polski	Inwestycje w technologie zeroemisyjne	Obowiązuje; przyszłość po 2030 r. niepewna
Investment Booster	30 mld EUR	Projekty dekarbonizacyjne	Zapowiedziany; wymaga reformy ETS
Uprawnienia z MSR do sprzedaży	400 mln	Finansowanie Investment Booster	W negocjacjach

Co to oznacza dla polskiego przemysłu i gospodarki?

Wynik negocjacji przed 15 lipca będzie miał ogromne znaczenie dla polskiego przemysłu energochłonnego — od stali, przez chemię, po produkcję cementu. Polska próbuje balansować między wymogami klimatycznymi Unii a konkurencyjnością swoich firm na rynku globalnym.

Wzmocnienie Funduszu Modernizacyjnego oznaczałoby dodatkowe środki na transformację energetyczną. Bardziej realistyczne benchmarki chroniłyby polskie przedsiębiorstwa przed zbyt szybkim wzrostem kosztów operacyjnych. Z kolei rzeczywisty mechanizm kontroli cen w MSR mogłby ustabilizować ceny uprawnień, co ułatwiłoby planowanie inwestycji dla przemysłu.

Polska, jako kraj o znacznym udziale energetyki węglowej i energochłonnego przemysłu, ma więcej do stracenia niż do zyskania na radykalnym przyspieszeniu dekarbonizacji. Dlatego właśnie Warszawa tworzy koalicje z innymi krajami członkowskimi — aby mieć silniejszy głos w negocjacjach z Brukselą. Spotkanie w Luksemburgu to wyraz tej strategii: zamiast działać samotnie, Polska mobilizuje sojuszników, aby wspólnie wymusić na Komisji Europejskiej bardziej pragmatyczne podejście do transformacji klimatycznej.