Polska gospodarka po wojnie w Ukrainie: 400 mld zł strat i nowy model wzrostu

Według debaty ekspertów z Forum Finansów Bankier.pl wojna w Ukrainie kosztowała polską gospodarkę ok. 400 mld zł, a skala tej straty odpowiada około jednej ósmej obecnego PKB. Dyskusję poprowadził prof. Krzysztof Jajuga, a jej partnerem był Polski Fundusz Rozwoju (PFR).

Jakie straty poniosła polska gospodarka i dlaczego to ważne?

Skala strat wynikających z wojny w Ukrainie jest wyjątkowo duża w odniesieniu do całej gospodarki. Kwota ok. 400 mld zł pokazuje, że konflikt za wschodnią granicą nie jest wyłącznie problemem geopolitycznym, lecz bezpośrednio przekłada się na rachunki firm, budżetu i gospodarstw domowych. Dla porównania, przy takiej proporcji do PKB, nawet kilkuprocentowe przyspieszenie wzrostu w kolejnych latach wymagałoby ogromnego wysiłku inwestycyjnego.

Jakie ryzyka wskazują eksperci dla polskiej gospodarki?

Krzysztof Jedlak, rzecznik GUS, wskazywał na ryzyka o dwojakim charakterze: zewnętrzne i wewnętrzne. Na liście zagrożeń znalazły się cztery obszary:

Obszar ryzyka	Charakter	Dlaczego jest istotny
Zadłużenie	wewnętrzny	ogranicza swobodę polityki fiskalnej i inwestycji
Demografia	wewnętrzny	kurczy zasób pracy w dłuższej perspektywie
Rozwój AI	zewnętrzny	przyspiesza zmiany w modelach biznesowych i rynku pracy
Napięcia geopolityczne	zewnętrzny	wpływają na koszty, łańcuchy dostaw i decyzje inwestorów

Warto zauważyć, że trzy z czterech pozycji wiążą się z przyszłym tempem wzrostu, a nie tylko z bieżącą koniunkturą.

Czy dotychczasowy model wzrostu wystarczy?

Eksperci zgodnie wskazywali, że czynniki, które przez ostatnie trzy dekady napędzały polski wzrost, tracą znaczenie. Krzyżewski z KGHM mówił wprost o konieczności przedefiniowania modelu rozwoju. W praktyce oznacza to przejście od przewagi kosztowej do przewagi wiedzy, technologii i kapitału. Cytat, który Bankier.pl przytacza z wypowiedzi przedstawiciela KGHM, dobrze to oddaje: „Nie możemy być już tylko biorcą technologii, musimy zacząć narzucać standardy”.

Jak wygląda pozycja Polski w innowacyjności i otoczeniu biznesu?

Dane przedstawione podczas debaty pokazują wyraźną lukę między ambicjami a obecnym stanem:

Wskaźnik	Wartość
Pozycja w rankingach innowacyjności	ok. 38.–40. miejsce
Stabilność regulacji i łatwość biznesu	127. miejsce na 140 państw
Nakłady na B+R	ok. 1,5 proc. PKB
Korzystanie z AI przez osoby 20–64 lata	ok. 40 proc.
Wdrażanie AI w firmach	poniżej 18 proc.

Dlaczego rozdźwięk między AI w społeczeństwie a AI w firmach jest kluczowy?

Ponad dwukrotnie więcej osób korzysta z narzędzi AI, niż wdraża je przedsiębiorstwa. To sygnał, że potencjał technologii nie przekłada się jeszcze na produktywność na poziomie firm. Najwięcej do zyskania mają tu średnie przedsiębiorstwa, które mogą szybko wprowadzić proste rozwiązania w procesach sprzedaży, księgowości czy obsłudze klienta.

Jak polskie firmy mogą rozwijać się za granicą?

Orlik z PFR wskazywał ekspansję zagraniczną firm jako strategiczny cel funduszu. Działanie Funduszu Ekspansji Zagranicznej, w ramach którego zrealizowano 20 inwestycji, pokazuje, że instrument jest już w użyciu. Równocześnie pojawia się okazja: część firm w Niemczech i we Francji ma problemy lub nie ma następców, więc ich przejęcie może być atrakcyjną drogą do rozwoju kapitałowego i technologicznego.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli prowadzisz firmę, najważniejsze wnioski są praktyczne. Po pierwsze, warto oceniać plany inwestycyjne przez pryzmat kosztów wojny i ryzyk zadłużenia, a nie tylko bieżącej koniunkcji. Po drugie, wdrażanie AI w procesach to dziś stosunkowo tani sposób na poprawę wydajności, a przewaga wciąż jest po stronie tych, którzy zaczną pierwsi. Po trzecie, jeśli rozważasz ekspansję, warto sprawdzić dostępne programy PFR, zwłaszcza że okazje w Europie Zachodniej mogą pojawiać się szybciej niż nowe projekty od zera. Pracownicy i inwestorzy powinni z kolei zwracać uwagę na to, czy firmy inwestują w B+R, bo to właśnie ono decyduje o tym, czy polski wzrost będzie opierał się na własnej technologii, czy na importowanej.