Brexit osłabił brytyjską gospodarkę o 6-8 proc. PKB. Polska wyjątkiem
Dziesięć lat po referendum brexitowym Wielka Brytania straciła 6-8 proc. PKB per capita. Eksport do UE spadł o 16 proc.
Brexit spowodował spadek PKB per capita Wielkiej Brytanii o 6–8 procent w stosunku do scenariusza, w którym kraj pozostałby członkiem Unii Europejskiej, co oznacza roczną stratę 75–100 miliardów funtów w dochodach sektora finansów publicznych. Choć Wielka Brytania nie doświadczyła prognozowanego całkowitego załamania gospodarczego, wyjście z UE w 2020 roku wyraźnie osłabiło dynamikę rozwoju i zmusiło gospodarkę do przystosowania się do nowych warunków handlowych.
Analizę skutków dziesięciolecia po referendum brexitowym z 2016 roku przeprowadzili eksperci Instytutu Sobieskiego i Deloitte’a w raporcie “Skurczone mocarstwo”. Dokument pokazuje, że przed 2016 rokiem Wielka Brytania była jedną z najdynamiczniejszych dużych gospodarek Unii Europejskiej, ale w następnej dekadzie rozwijała się wyraźnie wolniej i zaczęła zostawać w tyle za innymi krajami rozwiniętymi.
Wymiana handlowa: drastyczny spadek eksportu do UE
Najbardziej widoczne skutki brexitu dotyczą wymiany handlowej. Eksport towarów z Wielkiej Brytanii do Unii Europejskiej w 2024 roku był o 16 procent niższy w porównaniu do 2018 roku, co oznacza spadek wartości o 35 miliardów funtów. Jednocześnie eksport towarów do krajów spoza Unii spadł o 8 procent, czyli o 18 miliardów funtów. Te liczby pokazują, że Wielka Brytania nie zdołała zastąpić utraconego dostępu do rynku unijnego innymi rynkami na świecie.
Dr hab. Arkady Rzegocki, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego i były ambasador Polski w Wielkiej Brytanii, podkreśla w rozmowie z agencją Newseria, że ocena dziesięciu lat po brexicie jest “niejednoznaczna, ale raczej negatywna”. Choć nie doszło do katastrofy, którą wieszczyli przeciwnicy wyjścia z UE, Wielka Brytania również nie może uznać, że ostatnia dekada była znakomita i udało się jej zastąpić wspólny rynek innymi rynkami na świecie.
Przemysł motoryzacyjny i żywność — największe straty
Szczególnie ucierpiał brytyjski przemysł motoryzacyjny. Produkcja samochodów osobowych w Zjednoczonym Królestwie spadła z 1,67 miliona sztuk w 2016 roku do zaledwie 717,3 tysiąca w 2025 roku. Oznacza to, że Wielka Brytania utraciła pozycję w pierwszej dziesiątce globalnych producentów samochodów, którą zajmowała nieprzerwanie przez dekady. Unia Europejska pozostaje największym rynkiem dla brytyjskiego eksportu aut z udziałem 55,4 procent, ale dynamika jest wyraźnie negatywna.
Wolumen eksportu żywności z Wielkiej Brytanii do Unii Europejskiej w 2024 roku był o około 34 procent niższy niż w 2019 roku. Sektor żywności musiał zmierzyć się z dodatkowymi procedurami celno-sanitarnymi, które znacznie utrudniły handel.
Długoterminowe prognozy dla produktywności
Dane Office for Budget Responsibility z 2025 roku wskazują, że obecny model relacji handlowych między Wielką Brytanią a UE obniży w długim okresie produktywność gospodarki brytyjskiej o około 4 procent względem scenariusza pozostania w Unii Europejskiej. Zarówno eksport, jak i import będą o około 15 procent niższe niż w scenariuszu kontrfaktycznym, czyli gdyby kraj nigdy nie opuszczał wspólnoty.
Polska — wyjątek na mapie europejskiej
W kontraście do większości krajów Unii Europejskiej Polska zanotowała wzrost wymiany handlowej z Wielką Brytanią. Polski eksport do UK wzrósł z około 12,5 miliarda funtów w 2016 roku do nieco ponad 20 miliardów funtów w 2025 roku, a import w tym samym okresie wzrósł z około 7 miliardów funtów do około 13 miliardów funtów. Łącznie wymiana handlowa między Polską a Wielką Brytanią wyniosła ponad 33 miliardy funtów w 2025 roku.
| Wskaźnik | 2016 | 2025 | Zmiana |
|---|---|---|---|
| Polski eksport do UK | ~12,5 mld £ | ~20 mld £ | +60% |
| Polski import z UK | ~7 mld £ | ~13 mld £ | +86% |
| Łączna wymiana | ~19,5 mld £ | ~33 mld £ | +69% |
| Eksport UK do UE | baza | -16% | -35 mld £ |
| Eksport żywności UK do UE | 2019 | -34% | -2024 |
Wielka Brytania pozostaje czwartym największym rynkiem eksportowym dla Polski i wciąż jest istotnym źródłem inwestycji oraz transferu technologii. Prof. Rzegocki zaznacza, że “nasza wymiana handlowa stale rośnie, chociaż w ostatnim czasie trochę wolniej niż wcześniej”.
Kontekst: inne czynniki wpłynęły na gospodarkę
Warto jednak pamiętać, że brexit był tylko jednym z trzech głównych czynników, które wpłynęły na brytyjską gospodarkę w ostatniej dekadzie. Drugim była pandemia COVID-19, która zahamowała wzrost na całym świecie, a trzecim — szczególnie istotnym dla cen energii — była pełnoskalowa rosyjska agresja przeciwko Ukrainie. Te wydarzenia pogorszyły warunki makroekonomiczne dla Wielkiej Brytanii, ale nie zmieniają faktu, że brexit sam w sobie spowodował znaczące zaburzenia w handlu i inwestycjach.
Wzmocnienie relacji polsko-brytyjskich
Paradoksalnie, mimo że brexit osłabił gospodarkę brytyjską, relacje polsko-brytyjskie uległy znacznemu wzmocnieniu. 27 maja 2024 roku szefowie rządów podpisali Traktat o partnerstwie w dziedzinie bezpieczeństwa i obronności na lotniczej bazie Northolt. Umowa przewiduje współdziałanie w obszarze wojskowości, przemysłu zbrojeniowego i cyberbezpieczeństwa.
Zmiana postrzegania Polski przez Brytyjczyków jest spektakularna. Jeszcze w 2016 roku Polska kojarzona była głównie z migracją i Europą Środkowo-Wschodnią. Dekadę później coraz częściej postrzegana jest jako państwo odgrywające kluczową rolę dla bezpieczeństwa europejskiego, “humanitarne mocarstwo”, które okazało skuteczną pomoc Ukrainie i uchodźcom. Polska jest także dla Brytyjczyków przykładem gospodarczego sukcesu.
Co to oznacza dla polskiej gospodarki
Wzrost wymiany handlowej z Wielką Brytanią mimo brexitu pokazuje, że polska gospodarka potrafi adaptować się do zmian i czerpać korzyści z nowych warunków. Podczas gdy inne kraje europejskie borykają się ze spadkiem eksportu do UK, Polska zdołała zwiększyć swoją pozycję. To świadczy o konkurencyjności polskich produktów i usług, a także o zdolności polskich przedsiębiorstw do znalezienia nowych niszy rynkowych.
Prof. Rzegocki podkreśla, że Polska powinna aktywniej wykorzystywać brytyjski soft power dla wzmacniania własnej pozycji międzynarodowej. Choć od 2018 roku ze Zjednoczonego Królestwa wyjechało około 200–400 tysięcy Polaków (w większości powracając do kraju), wizerunek Polski w oczach Brytyjczyków znacznie się poprawił. To otwarcie, które warto wykorzystać do pogłębiania współpracy gospodarczej i politycznej.
Brexit pozostaje największym przypadkiem dobrowolnej dezintegracji gospodarczej rozwiniętego państwa w XXI wieku. Żadna inna rozwinięta gospodarka nie zdecydowała świadomie o opuszczeniu największego bloku handlowego, z którym była w pełni zintegrowana. Wyjście z Unii Europejskiej odwróciło 47 lat integracji ekonomicznej i handlu towarowego, podjęte w drodze demokratycznego głosowania. Jego skutkami będą się zajmować ekonomiści i politycy przez kolejne lata.
Najczęstsze pytania
Jaki był realny wpływ brexitu na gospodarkę Wielkiej Brytanii?
Brexit spowodował spadek PKB per capita o 6-8 proc., co oznacza stratę 75-100 mld funtów rocznie w dochodach publicznych. Wielka Brytania nie doświadczyła przewidywanego załamania, ale jej gospodarka rozwijała się znacznie wolniej niż przed referendum i zanotowała wyraźny spadek wymiany handlowej, szczególnie z Unią Europejską.
Jak brexit wpłynął na eksport z Wielkiej Brytanii?
Eksport towarów z UK do UE spadł o 16 proc. między 2018 a 2024 rokiem (35 mld funtów), a do krajów spoza UE o 8 proc. (18 mld funtów). Szczególnie ucierpiał przemysł motoryzacyjny — produkcja samochodów zmniejszyła się z 1,67 mln do 717 tys. sztuk rocznie, a eksport żywności spadł o 34 proc.
Czy Polska również ucierpiała na brexicie?
Nie — Polska jest wyjątkiem wśród krajów UE. Wymiana handlowa Polski z Wielką Brytanią wzrosła z około 19,5 mld funtów w 2016 roku do ponad 33 mld funtów w 2025 roku. UK pozostaje czwartym największym rynkiem eksportowym dla Polski i ważnym źródłem inwestycji i technologii.
Jakie są prognozy dla brytyjskiej gospodarki na przyszłość?
Według Office for Budget Responsibility obecny model relacji handlowych między Wielką Brytanią a UE obniży długoterminową produktywność gospodarki brytyjskiej o około 4 proc., a zarówno eksport, jak i import będą o około 15 proc. niższe niż w scenariuszu pozostania w Unii.
Czy relacje polsko-brytyjskie pogorszyły się po brexicie?
Wręcz przeciwnie — relacje polsko-brytyjskie wzmocniły się i są określane mianem partnerstwa strategicznego. Polska jest postrzegana przez Brytyjczyków jako kluczowy gracz w bezpieczeństwie europejskim i przykład gospodarczego sukcesu, a nie głównie jako źródło migracji, jak było wcześniej.
Na podstawie: Newseria BIZNES. Tekst opracowany redakcyjnie.