Upały kosztują Europę miliiardy. Jak uderzy w polską gospodarkę?

Fala upałów sięgająca 40°C w Polsce oznacza gigantyczne koszty dla gospodarki całej Europy, które mogą sięgać miliardów euro. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej wydał ostrzeżenia I i II stopnia przed upałem dla całego kraju, prognozując temperaturę do 33°C w dzień i kulminację w niedzielę na poziomie 40°C.

Ile upały kosztują gospodarkę?

Badania ekspertów firmy Allianz Trade na podstawie zeszłorocznych fal upałów pokazują skalę problemu. Produkt Krajowy Brutto dla całej Europy mógłby rosnąć o 0,5 pkt proc. szybciej, gdyby nie wysokie temperatury. Dla całego świata ubytek był jeszcze większy — 0,6 pkt proc. wzrostu PKB.

Ale to średnie liczby. Rzeczywisty wpływ znacznie różni się między krajami. Niektóre gospodarki cierpią dramatycznie, inne prawie wcale.

Kraj/Region	Szacunkowy spadek PKB	Równowartość w euro
Chiny	~1 pkt proc.	20-25 mld
Hiszpania	~1 pkt proc.	20-25 mld
Włochy	~1 pkt proc.	20-25 mld
Grecja	~1 pkt proc.	20-25 mld
Stany Zjednoczone	~0,6 pkt proc.	—
Rumunia	~0,6 pkt proc.	—
Francja	~0,33 pkt proc.	—
Niemcy	~0,1 pkt proc.	—

Co to oznacza: Włochy i Hiszpania mogą stracić prawie 1 pkt proc. wzrostu PKB, co dla gospodarek o wartości setek miliardów euro to dziesiątki miliardów euro strat. Polska nie pojawia się w szacunkach Allianz Trade jako kraj o najwyższym ryzyku, co sugeruje, że jej gospodarka będzie mniej dotknięta niż południowoeuropejskie.

Dlaczego upały paraliżują pracowników?

Mechanizm jest prosty, ale brutalne skuteczny. Badania pokazują, że produktywność pracy człowieka spada dramatycznie wraz ze wzrostem temperatury. Przy 32°C wydajność pracownika jest niższa nawet o 40 proc., a przy 39°C — aż o dwie trzecie.

To oznacza, że pracownik pracujący przez 8 godzin w temperaturze 39°C wytwarza tyle samo co pracownik pracujący 2,7 godziny w normalnych warunkach. Jednocześnie pracodawca płaci mu pełną pensję.

Do gospodarki trafia zatem mniej dóbr i usług za te same pieniądze. Efekt mnożnikowy tego zjawiska — gdy miliony pracowników jednocześnie tracą wydajność — przekłada się na mierzone w miliardach euro straty dla całych gospodarek.

Polska bezpieczna energetycznie, ale gospodarka ucierpieć może

Polacy pamiętają sierpień 2015 roku, gdy temperatury sparaliżowały polski system energetyczny. Doszło do wprowadzenia najwyższego stopnia zasilania i czasowych blackoutów. Tym razem scenariusz będzie inny.

Maciej Wapiński, rzecznik prasowy Polskich Sieci Elektroenergetycznych, zapewnia, że system jest przygotowany. Od 2015 roku właściciele elektrowni konwencjonalnych przeprowadzili inwestycje zabezpieczające przed takim ryzykiem. Jednocześnie rozwinęła się energetyka odnawialna — łączna moc instalacji fotowoltaiki w Polsce sięgnęła ponad 27 GW.

“Obecnie nie występują ograniczenia w pracy elektrowni, a system elektroenergetyczny jest przygotowany na nadchodzące upały” — powiedział Wapiński. Dodał, że nawet gdyby doszło do ograniczenia pracy niektórych elektrowni węglowych i gazowych, nie będzie to stanowić zagrożenia dla bezpieczeństwa systemu.

Fotowoltaika pracuje dobrze skorelowana z zapotrzebowaniem w ciągu dnia, jednak wieczorami produkcja spada. Dlatego operator apeluje do posiadaczy instalacji słonecznych z klimatyzacją, by schładzali domy w ciągu dnia i ograniczali zużycie energii w godzinach 19-21, gdy sytuacja w systemie jest najtrudniejsza.

Obowiązki pracodawcy wobec pracowników

Ministra pracy Agnieszka Dziemianowicz-Bąk zwróciła się do Głównego Inspektora Pracy z prośbą o wzmożone kontrole. Inspektorzy będą sprawdzać, jak pracodawcy chronią pracowników w związku z wysokimi temperaturami.

Kodeks pracy jasno określa obowiązki pracodawcy:

• Napoje bezpłatne — pracodawca musi zapewnić je pracownikom wykonującym pracę na otwartej przestrzeni przy temperaturze powyżej 25°C, a w pomieszczeniach przy temperaturze powyżej 28°C. Napoje powinny być dostępne w sposób ciągły i w ilości zaspokajającej potrzeby wszystkich pracowników.

• Pomieszczenia do wypoczynku — w pomieszczeniach pracy, gdzie temperatura stale przekracza 30°C ze względu na procesy technologiczne, pracodawca musi zapewnić pomieszczenia do wypoczynku wyposażone w urządzenia do obniżania temperatury.

• Ochrona młodocianych — pracownicy poniżej 18 lat nie mogą wykonywać pracy w pomieszczeniach, gdzie temperatura powietrza przekracza 30°C ani gdzie wilgotność względna powietrza jest wyższa niż 65 proc.

Co to oznacza: Firmy, które nie zapewniają tych warunków, mogą spodziewać się kontroli i kar. Dla pracowników to szansa na egzekwowanie swoich praw, szczególnie tych pracujących na otwartej przestrzeni lub w gorących pomieszczeniach.

Perspektywa na przyszłość

Tegoroczne upały są jeszcze bardziej intensywne niż zeszłoroczne. We Francji odnotowano rekordowe temperatury w całej historii prowadzonych pomiarów. To pokazuje, że zmiana klimatu nie jest abstrakcyjnym zagrożeniem przyszłości — to rzeczywistość, która już teraz uderza w portfele firm i gospodarki.

Polska ma szczęście — dzięki inwestycjom w infrastrukturę energetyczną i rozwojowi odnawialnych źródeł energii, nie grozi nam powtórka z 2015 roku. Jednak spadek produktywności pracowników będzie realny, a koszty dla gospodarki — choć mniejsze niż w Europie Południowej — wciąż będą znaczące. Dla biznesu oznacza to konieczność przygotowania się na mniejszą wydajność zespołów i potencjalne opóźnienia w realizacji projektów.