Polska gospodarka: za mało innowacji, za mało inwestycji w B+R

Polska znajduje się w kluczowym momencie swojego rozwoju gospodarczego. Aby utrzymać dynamikę wzrostu i umocnić pozycję na globalnym rynku, gospodarka kraju musi przezwyciężyć dwa główne wyzwania: niedostateczny poziom wydatków na badania i rozwój oraz relatywnie niski wskaźnik innowacyjności mierzony liczbą patentów.

Polska inwestuje w badania mniej niż sąsiedzi

Wydatki na badania i rozwój w Polsce wyniosły 1,4 proc. produktu krajowego brutto w 2024 roku — spadek w stosunku do 1,55 proc. rok wcześniej. To pozycja, która plasuje Polskę poniżej średniej Unii Europejskiej. Dla porównania, kraje takie jak Niemcy czy Szwecja przeznaczają na sektor B+R znacznie większe udziały swojego PKB.

Spadek wydatków na badania i rozwój w Polsce jest szczególnie niepokojący w kontekście globalnych trendów. Podczas gdy zaawansowane gospodarki inwestują coraz więcej w innowacyjność, aby utrzymać konkurencyjność, Polska zmierza w przeciwnym kierunku. Michał Dybuła, główny ekonomista Banku BNP Paribas, zwraca uwagę na to, że polska gospodarka stoi przed wyborem: albo zwiększyć zaangażowanie w sektor badań i rozwoju, albo zaakceptować wolniejszy wzrost w perspektywie długoterminowej.

Czy polska gospodarka ma deficyt inwestycji?

Sytuacja jest bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Polska nie wykazuje deficytu w rachunku bieżącym — w przeciwieństwie do Rumunii czy niektórych innych krajów regionu — co świadczy o zdyscyplinowanym podejściu do finansów publicznych i międzynarodowych.

Kluczowe rozróżnienie dotyczy rodzaju inwestycji. Polska ma jedną z wyższych stóp inwestycji netto w Europie Środkowej. Inwestycje netto to inwestycje brutto pomniejszone o zużycie kapitału — czyli faktyczne wzmocnienie bazy produkcyjnej kraju. Pod tym względem Polska wypada lepiej niż Czechy, Węgry czy Niemcy. Oznacza to, że polska gospodarka efektywnie odnawia i rozbudowuje swoją infrastrukturę, mimo że ogólny wskaźnik inwestycji brutto wynosi około 17 proc. PKB.

Wskaźnik	Wartość	Ocena
Inwestycje brutto (proc. PKB)	~17%	Poniżej średniej UE
Wydatki na B+R (2024)	1,4% PKB	Spadek rok do roku
Inwestycje netto	Wyższe niż CZ, HU, DE	Pozytywnie
Deficyt rachunku bieżącego	Brak	Stabilność finansowa

Polska ma zbyt mało patentów

Liczba patentów rejestrowanych przez polskie podmioty nie odpowiada wielkości i potencjałowi gospodarki. To wskazuje na niedostateczne zaangażowanie w prace badawcze i opracowywanie nowych rozwiązań. Podczas gdy polska gospodarka rośnie, innowacyjność nie nadąża za tempem tego wzrostu.

Dla kontrastu, w Stanach Zjednoczonych ponad połowa przedsiębiorstw już wdrożyła sztuczną inteligencję w swoich operacjach. W Polsce adopcja AI jest znacznie niższa. Jednocześnie Stany Zjednoczone koncentrują 40 proc. światowych mocy centrów danych — infrastruktury kluczowej dla przyszłości gospodarki cyfrowej.

Centra danych: polska szansa na wzrost

Polska ma szansę na znaczący wzrost w sektorze centrów danych. Moc pobierana przez te obiekty w Polsce wyniosła w ubiegłym roku 250 MW, co stanowi około 1 proc. krajowej generacji prądu. Międzynarodowa Agencja Energii (IEA) prognozuje, że globalne zużycie energii przez centra danych podwoi się do 1000 TWh.

Wzrost popytu na moce obliczeniowe, napędzany rozwojem sztucznej inteligencji i przetwarzaniem danych w chmurze, otwiera przed Polską perspektywę. Kraj ma dostęp do taniej energii, dobrze wykształconą kadrę techniczną i rosnącą infrastrukturę telekomunikacyjną. Inwestycje w centra danych mogą stać się katalizatorem dla całego ekosystemu innowacyjności.

Co to oznacza dla polskiej gospodarki

Polska stoi na rozdrożu. Z jednej strony ma stabilne fundamenty finansowe — brak deficytu rachunku bieżącego i rozsądny poziom inwestycji netto. Z drugiej strony, niedostateczne wydatki na badania i rozwój oraz niski wskaźnik patentów sugerują, że gospodarka nie przygotowuje się wystarczająco do wyzwań przyszłości.

Aby utrzymać pozycję wśród największych gospodarek Europy i aspirować do miejsca w gronie 20 największych na świecie, Polska powinna zwiększyć finansowanie sektora B+R, wspierać przedsiębiorstwa w wdrażaniu nowych technologii, szczególnie sztucznej inteligencji, oraz wykorzystać potencjał centrów danych jako narzędzia do przyciągnięcia inwestycji zagranicznych i budowy rodzimych kompetencji technologicznych.

Bieżące tempo zmian w gospodarce światowej nie pozwala na zwłokę. Decyzje podjęte dziś będą determinować konkurencyjność Polski w kolejnej dekadzie.