Trzy sposoby na demograficzną zapaść: jak Polska ratuje rynek pracy

Polska będzie tracić pracowników. Prognoza Eurostatu wskazuje, że liczba ludności kraju zmniejszy się z 37,5 mln w 2025 roku do 35,6 mln w 2035 roku, a zasoby pracy w wieku produkcyjnym ulegną redukcji o około 750 tys. osób. Szczególnie dotkliwe będzie zmniejszenie się grupy wiekowej 25-40 lat, która skurczy się o 1,7 mln osób, podczas gdy liczba ludzi w przedziale 41-64 lata wzrośnie o 0,7 mln. Ta asymetria demograficzna stanowi jedno z największych wyzwań dla polskiej gospodarki i rynku pracy w nadchodzących latach.

Wobec tego wyzwania Polska dysponuje trzema głównymi kanałami łagodzenia skutków zmian demograficznych. Każdy z nich już działa, ale potencjał ich rozwoju pozostaje znaczny.

Wydłużona aktywność zawodowa: seniory pracują dłużej

Pierwszy kanał to zwiększenie zatrudnienia wśród starszych pracowników. Dane pokazują wyraźny trend wzrostu: liczba osób w wieku 55-64 lat aktywnych zawodowo wzrosła od 2010 roku o 1,02 mln osób. Współczynnik aktywności tej grupy wiekowej zmienił się z 33 proc. w 2010 roku do 62,5 proc. w 2025 roku — wzrost o niemal 90 proc.

Równolegle liczba pracujących emerytów w systemie ZUS zwiększyła się z 575,4 tys. w 2015 roku do 879,5 tys. w 2025 roku. To oznacza, że coraz więcej osób po osiągnięciu wieku emerytalnego pozostaje na rynku pracy. Jednocześnie liczba aktywnych zawodowo w przedziale 65-89 lat wzrosła ze 170 tys. na początku dekady do 510 tys. — wzrost o 200 proc.

Jednak polska aktywność zawodowa seniorów w wieku 60-64 lat wyniosła 45,5 proc., co pozostaje poniżej średniej unijnej wynoszącej 57,8 proc. Szwecja osiąga ponad 76 proc., co świadczy o istnieniu znacznego marginesu wzrostu. Szczególnie duży potencjał tkwi w aktywizacji kobiet w tej grupie wiekowej — stanowią one ok. 70 proc. ubytku zasobów pracy i mogą być kluczem do kompensacji demograficznych strat.

Imigracja: cudzoziemcy napełniają rynek pracy

Drugi kanał to napływ pracowników z zagranicy. Dane z systemu ZUS pokazują spektakularne tempo wzrostu: liczba cudzoziemców ubezpieczonych w ZUS wzrosła z 100 tys. na początku 2010 roku do 1,34 mln w czerwcu 2026 roku. To wzrost o ponad 1,2 mln osób w ciągu 16 lat.

Na koniec 2025 roku w Polsce przebywało około 2,3 mln cudzoziemców, wobec 2,1 mln rok wcześniej. Wśród nich obywatele Ukrainy stanowią zdecydowaną większość — ok. 1,68 mln osób. Druga co do wielkości grupa to obywatele Białorusi — ok. 179 tys. osób.

Kluczowe dla rynku pracy jest to, że około 85 proc. cudzoziemców znajduje się w wieku 15-59 lat — czyli w pełni produktywnym zawodowo. To oznacza, że imigracja nie tylko kompensuje ubytek ludności, ale przynosi pracowników w najbardziej aktywnym zawodowo przedziale wiekowym.

Wskaźnik	Wartość
Cudzoziemcy w ZUS (początek 2010)	0,1 mln
Cudzoziemcy w ZUS (czerwiec 2026)	1,34 mln
Cudzoziemcy w Polsce (koniec 2025)	2,3 mln
Obywatele Ukrainy	1,68 mln
Obywatele Białorusi	0,179 mln
Cudzoziemcy w wieku 15-59 lat	1,95 mln (85%)

Powroty emigrantów: zmniejszający się odpływ

Trzeci kanał to zmniejszenie się emigracji Polaków. Liczba Polaków przebywających za granicą na pobyt długookresowy spadła z 1,418 mln w 2020 roku do 1,373 mln w 2025 roku — redukcja o 45 tys. osób. Szczególnie widoczny jest spadek w Wielkiej Brytanii, gdzie liczba Polaków zmniejszyła się o 42 tys. osób.

Choć zmiana może wydawać się niewielka w stosunku do całkowitego odpływu, sygnalizuje ona potencjalny punkt zwrotny w migracjach zarobkowych. Stabilizacja emigracji oznacza, że część zasobów pracy, która mogłaby opuścić kraj, pozostaje na polskim rynku pracy.

Co to oznacza dla gospodarki

Trzy kanały działają równocześnie, ale z różną dynamiką. Wydłużona aktywność zawodowa rozwija się szybko — współczynnik aktywności ogółem (15-89 lat) wzrósł z 53,3 proc. w 2010 roku do 58,7 proc. w 2025 roku. Imigracja przyspieszała eksponencjalnie, szczególnie po 2022 roku. Powroty emigrantów pozostają na razie marginalnym zjawiskiem.

Jednak każdy z tych kanałów ma ograniczenia. Wydłużenie aktywności zawodowej wymaga zmian w systemie emerytalnym — tematu politycznie wrażliwego. Imigracja zależy od sytuacji geopolitycznej i przepisów unijnych. Powroty emigrantów wymagają poprawy warunków ekonomicznych w Polsce.

Polska ma zatem możliwość złagodzenia demograficznego kryzysu, ale wymaga to skoordynowanego działania na wszystkich trzech frontach jednocześnie.