Czy polska gospodarka wciąż rośnie szybciej niż inne kraje UE?

Tak, Polska należy do najszybciej rosnących gospodarek Unii Europejskiej i okazała się odporna na wiele globalnych wstrząsów (agresję Rosji, szok paliwowy, cła Trumpa). Jednak wzrost ten opiera się na modelach z poprzedniej epoki, a nie na innowacjach i technologii wymaganej w nowym cyklu gospodarczym.

Co to jest cykl Kondratiewa i dlaczego jest ważny dla Polski?

Cykl Kondratiewa to teoria ekonomisty Leonida Kondratjewa o długoterminowych cyklach gospodarczych trwających 50-60 lat. Polska weszła w poprzedni cykl z opóźnieniem, ale szybko. Teraz nowy cykl (oparty na AI i big data) już się zaczyna — a Polska nie jest przygotowana na zmianę modelu rozwoju.

Jakie są główne problemy polskiej gospodarki w przechodzeniu do nowej epoki?

Polska ma niski poziom cyfryzacji MŚP (59 proc. vs 71,4 proc. w UE), słabe wdrażanie zaawansowanych technologii, niedofinansowaną naukę oraz masowy eksport talentów. Bez zmiany tych wskaźników Polska straci konkurencyjność w erze sztucznej inteligencji.

Czy polska nauka i innowacje są wystarczająco finansowane?

Nie — w maju 2024 r. po raz pierwszy w Polsce odbył się protest naukowców domagających się zwiększenia finansowania nauki. Komisja Europejska wskazuje, że wzrost gospodarczy Polski coraz bardziej zależy od zdolności do wykorzystania potencjału nauki i innowacji.

Czy Polska ma szansę znaleźć się wśród liderów gospodarczych Europy?

Minister Finansów Andrzej Domański mówi, że Polska ma realną szansę znaleźć się wśród trzech najbardziej wpływowych gospodarek Europy w ciągu 10 lat — ale wymaga to inwestycji w technologię, zatrzymania emigracji naukowców i maksymalizacji kapitału ludzkiego.

Polski złoty wiek się kończy. Polska przed zmianą epok

Polska gospodarka wchodzi w nową fazę rozwoju. Eksperci ostrzegają: bez inwestycji w technologię i naukę Polska straci konkurencyjność.

Polska gospodarka wchodzi w nową fazę rozwoju, w której niskie płace i imitacja technologii nie będą już wystarczające do utrzymania konkurencyjności. Po 30 latach “złotego wieku” napędzanego integracją z Unią Europejską, taniej pracą i zdolnością do kopiowania wzorców biznesowych, Polska stoi przed “zmianą epok” — przejściem do gospodarki opartej na sztucznej inteligencji, big data i innowacjach, w której o sukcesie decydować będzie wiedza, a nie koszty pracy.

Koniec ery imitacji — początek ery innowacji

Przez trzy dekady polska gospodarka osiągnęła imponujące wyniki. Polska stała się 21. potęgą gospodarczą świata, a jej wzrost gospodarczy plasuje się wśród najszybszych w Unii Europejskiej. Gospodarka wykazała też odporność na globalne wstrząsy — agresję Rosji na Ukrainę, szok paliwowy czy cła Donalda Trumpa.

Jednak ten sukces oparty był na trzech filarach: integracji z UE, niskich płacach i zdolności do imitacji technologii oraz produktów z Zachodu. Jak mówił były premier Krzysztof Bielecki podczas Europejskiego Kongresu Finansowego: “Dzięki temu, że imitowaliśmy, także tysiące przepisów, które wprowadziliśmy, to nas pchnęło cywilizacyjnie”.

Problema w tym, że świat zmienia się fundamentalnie. Od wielkiego kryzysu finansowego z lat 2007-2009 pęka system ekonomiczno-społeczny ukształtowany po II wojnie światowej. Internet zmieniła komunikację międzyludzką. Świat szuka nowych źródeł energii, porzucając węgiel i diesel. A do gry wchodzi sztuczna inteligencja — “wielka wciąż niewidoma”, jak ją określił Grzegorz Kołodko, profesor Akademii Leona Koźmińskiego i były wicepremier.

Cykl Kondratiewa: teoria, która wyjaśnia przemiany gospodarcze

Rosyjski ekonomista Leonid Kondratjew postawił w latach 20. XX wieku hipotezę, że gospodarka rozwija się w długoterminowych cyklach trwających 50-60 lat. Polska “wskoczyła” do poprzedniego cyklu gwałtownie i z opóźnieniem, ale zdołała go wykorzystać. Teraz nowy cykl się zaczyna — i tym razem Polska nie jest przygotowana.

Leszek Pawłowicz, koordynator Europejskiego Kongresu Finansowego, mówił wprost: “Zaczyna się nowy etap cyklu Kondratiewa, prawdopodobnie też 30-letni, będzie bardziej technologiczny, bardziej głęboki, następuje w nim kumulacja innowacji, big data i AI. Kto w to nie wejdzie, ten zginie”.

To nie jest przesada. Światowa gospodarka wjeżdża pod górę — słabsi odpadną, pojawią się nowi liderzy. Polska ma szansę znaleźć się wśród trzech najbardziej wpływowych gospodarek Europy w ciągu 10 lat, jak twierdzi minister Finansów Andrzej Domański. Ale wymaga to fundamentalnej zmiany strategii.

Polska zarabia się do tyłu w cyfryzacji i innowacjach

Twarde dane pokazują, że Polska nie jest liderem w technologii i innowacjach — obszarach kluczowych dla nowego cyklu gospodarczego.

Wskaźnik	Polska	Średnia UE	Różnica
Cyfryzacja MŚP (2025)	59%	71,4%	-12,4 pkt proc.
Potencjalny wzrost PKB dzięki AI (do 2035)	+12,1%	-	-
Poziom wykorzystania zaawansowanych technologii	poniżej średniej	średnia	opóźnienie

Dane Komisji Europejskiej są jednoznaczne: w 2025 roku tylko 59 proc. polskich małych i średnich przedsiębiorstw osiągnęło podstawowy poziom wskaźnika wykorzystania technologii cyfrowych, podczas gdy średnia unijnego wyniosła 71,4 proc. Polska opóźnia się również w wdrażaniu zaawansowanych technologii, takich jak sztuczna inteligencja.

Co to oznacza? Polska traci szansę na wzrost produktywności i innowacyjności. Tymczasem Bank Światowy pokazuje, że skuteczna adopcja sztucznej inteligencji mogłaby zwiększyć polski PKB do 2035 roku o 12,1 proc. To nie są pieniądze do pominięcia.

Komisja Europejska w swoich ostatnich zaleceniach semestrowych napisała jasno: “Wzrost gospodarczy i konkurencyjność Polski w coraz większym stopniu zależą od jej zdolności do wykorzystania potencjału nauki i innowacji”.

Eksport mózgów — polska katastrofa demograficzna talentów

Jednak cyfryzacja to tylko połowa problemu. Druga, równie ważna część to ludzie — naukowcy, inżynierowie, specjaliści IT, którzy od 30 lat emigrują z Polski.

Statystyki są nieubłagane. Z Wielkiej Brytanii i Niemiec więcej Polaków wraca, niż wyjeżdża — ale to są ręce do pracy, pracownicy fizyczni. Mózgi — naukowcy i specjaliści — wciąż emigrują. Dla czerpania korzyści z imitacyjnego rozwoju mózgi nie były potrzebne, dlatego stały się polskim towarem eksportowym.

Mai 2024 roku po raz pierwszy w Polsce odbył się protest naukowców domagających się zwiększenia finansowania nauki. To sygnał, że system jest na granicy wytrzymałości. Jak mówiła Michalina Zubko, studentka Uniwersytetu Warszawskiego, podczas Europejskiego Kongresu Finansowego: “Nauka to nie jest temat poboczny. To jest fundament. Nie ma poważnej polityki innowacyjnej bez polityki naukowej”.

Emilia Skrzycka, studentka Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, podsumowała wyzwanie: “Stoimy przed imperatywem maksymalizacji wykorzystania kapitału ludzkiego, który obecnie eksportujemy”. Akademia EKF od kilku lat stara się skupiać wybijających się studentów i absolwentów, ale to kropla w morzu potrzeb.

Polska ma szansę, ale czas się kończy

Janusz Lewandowski, poseł do Parlamentu Europejskiego i były komisarz UE ds. budżetu, powiedział podczas czerwcowego Europejskiego Kongresu Finansowego: “Jesteśmy 21. potęgą gospodarczą świata, ale mamy problem z przeskoczeniem w inną fazę rozwoju, w której o sukcesie nie będą decydowały niskie płace. Mam pewien niepokój co do tej przyszłości”.

Ten niepokój jest uzasadniony. Polska ma realną szansę, aby w ciągu najbliższych 10 lat znaleźć się wśród trzech najbardziej wpływowych gospodarek Europy — ale wymaga to trzech rzeczy:

Inwestycji w naukę i badania — finansowanie nauki musi wzrosnąć, aby Polska mogła tworzyć innowacje, a nie tylko je imitować.
Cyfryzacji gospodarki — szczególnie małych i średnich przedsiębiorstw, które stanowią kręgosłup polskiej ekonomii.
Zatrzymania eksportu talentów — poprzez tworzenie warunków do pracy dla naukowców i specjalistów w Polsce.

Rząd zdaje sobie sprawę z wyzwania i podkreśla potrzebę “local content” w obecnym cyklu inwestycyjnym. Jednak pojawia się pytanie: czy local content obejmuje również własność intelektualną? Czy Polska będzie produkować innowacje, czy tylko je konsumować?

Grzegorz Kołodko powiedział podczas EKF: “Nie jesteśmy w epoce wielkiej zmiany, tylko zmiany epok”. To słowa, które powinny zmusić do refleksji każdego decydenta. Polski “złoty wiek” się kończy. Pytanie brzmi: czy Polska znajdzie swoje miejsce w “wieku srebrnym” — czy może nawet w nowej epoce złotej, opartej na wiedzy i innowacjach?